ΓΑΛΑΞΕΙΔΙ

ΓΑΛΑΞΙΔΙΓΑΛΑΞΕΙΔΙ

GALAXIDI

.——————————-

ΜΑΘΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΣΤΟΝ Ι.Ν. ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ -

 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΑΛΑΞΙΔΙΟΥ:

Για τη βυζαντινή και τη δυτική τεχνοτροπία και αρχιτεκτονική, σ΄ έναν ιερό ναό που συνδυάζει αρμονικά τα στοιχεία της ορθόδοξης και ρωμαιοκαθολικής χριστιανικής παράδοσης και συγκεκριμένα τον περίφημο και πανέμορφο ναό του Αγίου Νικολάου Γαλαξιδίου είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν οι μαθητές της Γ΄ τάξης του Γυμνασίου της ιστορικής κωμόπολης, κάνοντας το μάθημά τους εντός του ναού.
Στο πλαίσιο μιας διαθεματικής προσέγγισης συνεργάσθηκαν για το βιωματικό αυτό μάθημα τρείς καθηγητικές ειδικότητες και ειδικότερα οι εκπαιδευτικοί του μαθήματος των Θρησκευτικών Χάρης Ανδρεόπουλος (ΠΕ01), των Εικαστικών Ναταλία Βάβουρα(ΠΕ08) και Μαθηματικών Γιάννα Γκούλτα (ΠΕ03), ενημερώνοντας σφαιρικά και πολυπεπίπεδα του μαθητές του σχολείου για την ιστορία του ναού και των στοιχείων του λατρευτικού του πλούτου, που τον κάνουν ξεχωριστό σε πανελλήνιο επίπεδο.

Για την ιστορία του ναού – τρίκλιτη βασιλική μετά τρούλου – που αποτελεί την “ιερή κορωνίδα” του Γαλαξιδίου από το 1900, υψώνεται μεγαλόπρεπος στη κορυφή της πόλης Γαλαξιδίου και είναι ορατός από στεριά και θάλασσα μίλησε ο θεολόγος Χάρης Ανδρεόπουλος, εστιάζοντας στο τέμπλο που ανήκει στα αριστουργήματα της ξυλογλυπτικής τέχνης του 19^ου αιώνα.

Κατασκευάσθηκε τη δεκαετία 1840 – 1850 από ομάδα Ηπειρωτών ξυλογλυπτών, σε ξύλο οξειάς που το έφερναν Γαλαξιδιώτες ναυτικοί και είναι τεχνοτροπίας “μπαρόκ” (baroque). Kυριαρχείται από παραστάσεις και γεγονότα τα Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης πραγματικά θεόπνευστες στη σύλληψη και ασυναγώνιστες στη τεχνική τους εκτέλεση. Στην ιστορία της κατασκευής του τέμπλου αναφέρθηκε και ο ιεροψάλτης του ναού και θεολόγος κ. Μανώλης Μάλλιος που είχε την ευγενή καλοσύνη να υποδεχθεί τους καθηγητές και τους μαθητές του Γυμνασίου και να διευκολύνει τη διεξαγωγή του βιωματικού μαθήματος.

 Η καθηγήτρια Εικαστικών κ. Ναταλία Βάβουρα αναφέρθηκε στις διαφορές της αγιογραφικής τεχνοτροπίας των εικόνων που υπάρχουν στο ναό, τονίζοντας τον μυστικό και ασκητικό χαρακτήρα της ορθόδοξης και τον “νατουραλιστικό” της δυτικής. Σημειώνεται ότι στο ναό υπάρχει πλήθος εικόνων δυτικής τεχνοτροπίας που προέρχονται από δωρεές ναυτικών που ταξίδευαν σε χώρες της δύσης μεταφέροντας στο τόπο τους και στο ναό και τη σχετική πολιτιστική εκκλησιαστική παράδοση της δυτικής χριστιανοσύνης. Τέλος, η μαθηματικός του σχολείου κ. Γιάννα Γκούλτα επεσήμανε τα χαρακτηριστικά της στερεομετρικής σχηματοποίησης του τέμπλου και των δυτικής τεχνοτροπίας εικόνων, ως απότοκα της δυτικής επιρροής. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι και σήμερα οι ανά τον κόσμο Γαλαξιδιώτες συνεχίζουν να προσφέρουν για το ναό, στη χάρη του προστάτη του Αγ. Νικολάου.

H διευθύντρια του Γυμνασίου Γαλαξιδίου κ. Βάντα Καραμανώλη και οι καθηγητές του σχολείου ευχαριστούν τον προϊστάμενο του ναού πρωτ. π. Κων/νο Μάλλιο για την συνεργασία στη διεξαγωγή του μαθήματος στο ναό, ενός μαθήματος το οποίο οι μαθητές ιδιαίτερα το χάρηκαν μέσα από την εμπειρία της βιωματικής μάθησης.

ΠΗΓΗ: http://blogs.sch.gr/gymgalax/

———————————————————-

Γαλαξείδι, η ακμή των ιστιοφόρων

22/04/2012

EΛENH MΠENEKH

Iστορικός

.

 Το μπρίκι «Άγιος Σπυρίδων» των Χαράλαμπου, Κωνσταντίνου και Παναγιώτη Χ. Αρβανίτη, ναυπηγημένο γύρω στα 1860. Στα μέσα του 19ου αι. η γαλαξειδιώτικη ναυτιλία αγγίζει τη μεγαλύτερη ακμή της με 300 περίπου ιστιοφόρα (πηγή: Μουσείο Γαλαξιδίου, «Γαλαξιδιώτικα καράβια», εκδ. «Μέλισσα» 1988).  

«ΤO ΓAΛAΞEIΔI βρίσκεται στον Κορινθιακό, από της Στερεάς τα μέρη. Βαθιά χωμένο, βρέχεται από τα Κρισαϊκά νερά, καθώς έχουν ονοματίσει τη θάλασσα που κρύβεται στην αγκαλιά του. Ολόγυρα ζώνεται από ψηλά βουνά, που του χαρίζουνε απανεμιά και σιγουριά. Στ’ αλήθεια, ο κόρφος του είναι έτσι φτιαγμένος, που θαρρείς πως ήταν βουλή θεού να γίνει το Γαλαξείδι τόπος ναυτικός. Η πολιτεία, τα πολύ παλιά χρόνια, είτανε χτισμένη στη βουνοπλαγιά. Μα κάποιος απ’ τους πολίτες της πεθύμησε μια μέρα να κατεβεί να παιζογλεντίσει με τη θάλασσα… Κοντά σε τούτον τ’ αποφάσισε κι άλλος, στον άλλον κι άλλος, κ’ έτσι συνάχτηκαν οι πρώτες φαμελιές που είδε ο τόπος. Σαν κατεβήκανε, στήσανε δύο-τρία καλύβια ξύλινα κι αρχίνησαν να σκέφτουνται πώς θα ζήσουν».

 

Τα παραπάνω, αν και ο λόγος της λογοτεχνίας, περιγράφουν με επάρκεια τη σύνδεση της ανάπτυξης της ναυτιλίας του Γαλαξειδιού -που στέκει σήμερα μια πολιτεία νοσταλγός των ποντοπόρων ιστιοφόρων- με τη γεωφυσική του θέση. Και πράγματι, έως το 1950, οπότε έγινε η διάνοιξη της οδού Ιτέας-Γαλαξειδίου-Ναυπάκτου, ο μοναδικός τρόπος επικοινωνίας του με τον υπόλοιπο κόσμο ήταν οι δρόμοι της θάλασσας που οδηγούσαν προς το Αίγιο, την Πάτρα, τον Πειραιά αλλά και το Λιβόρνο, τη Μασσαλία και κυρίως τη Βενετία και την Οδησσό. Eτσι, η πόλη διαμόρφωσε μια οικονομία προσαρμοσμένη στο υγρό στοιχείο και εξελίχθηκε σε ακμάζουσα ναυτική πολιτεία.

Tο 1775 το Γαλαξείδι ήταν το τέταρτο ναυτικό λιμάνι του ελληνικού χώρου με 70 μεγάλα καράβια συνολικής χωρητικότητας 10.000 τόννων και πλήρωμα 1.100 ναύτες. Το γαλαξειδιώτικο ναυτικό επωφελήθηκε από τις ανακατατάξεις κατά τους ναπολεόντειους πολέμους και, σύμφωνα με τον Aγγλο κλασικό φιλόλογο και περιηγητή T. Smart Hughes, εκείνη την εποχή, «κάθε μέλος του πληρώματος έχει μερδικό στο καράβι ή το φορτίο. Αυτή η συμμετοχή όχι μόνο ηλεκτρίζει το επιχειρηματικό πνεύμα και τη δραστηριότητα, αλλά και καλλιεργεί τη φρονιμάδα, τη λιτότητα και την αυστηρή οικονομία. Ξερό ψωμί, ελιές, λίγο παστόψαρο και κρασί από το πιο συνηθισμένο είναι το καθιερωμένο σιτηρέσιό τους. Δεν είδα ποτέ λαό να δέχεται με τόση υπομονή τους κόπους και τις στερήσεις…».

Απώλειες του Αγώνα

Τις παραμονές της Eπανάστασης του 1821, το Γαλαξείδι ήταν μια ανθούσα πολίχνη, που απολάμβανε ένα είδος αυτονομίας παραχωρημένης από τον Αλή Πασά και πολλοί Γαλαξειδιώτες ναυμάχοι αναδείχθηκαν σε μεγάλες μορφές του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Οι Κωνσταντίνος και Σπυρίδων Δεδούσης, Δρόσος Βλάμης, Ηλίας Φούντας, Γεώργιος Αλύκουρης, Ανδρέας Καμμένος, Δημήτριος Μουλδής, Ανδρέας Λουκέρης, Δημήτριος Μπακογεωργάκης, Δημήτριος Ανατσίτος όπλισαν τα καλύτερα από τα πλοία τους και τα έθεσαν στη διάθεση του Αγώνα. Ο Ηλίας Μητρόπουλος, ο επικαλούμενος «περιστερά» προσέφερε πολύτιμες υπηρεσίες στην πολιορκία της Ακρόπολης και ο Σπύρος Δεδούσης «τίμιος πατριώτης και γενναίος κιντυνώδης» σκοτώθηκε στην ίδια πολιορκία. Κι όταν την 23η Σεπτεμβρίου 1821 αποβιβάστηκε στην πολιτεία όλο το τουρκικό στράτευμα, οι Τούρκοι κράτησαν τα 30 από τα 70 πλοία που βρίσκονταν στο λιμάνι της και έκαψαν τα υπόλοιπα.

Από έκθεση του εκτάκτου Επιτρόπου Κ. Μεταξά προς την κυβέρνηση του νεοπαγούς ελληνικού κράτους, το 1830, γνωρίζουμε ότι: «Το Γαλαξείδιον ήδη έχει 650 οικογενείας και συμπεριλαμβάνουν 2.815 ψυχές… Οι Γαλαξειδιώται είναι όλοι σχεδόν ναύται, μετέρχονται οι ίδιοι με τα πλοία των μικρόν εμπόριον, άλλοι ναύται και άλλοι ως έμποροι. Είναι συγχρόνως και κτηματίαι… Η πόλις και η περιφέρεια αυτής έχουσα πέντε καλούς λιμένας και έχοντας οι κάτοικοι 34 πλοία της Αης κλάσσεως και 73 της Βας και ούσα η πόλις παραθαλάσσιος και κατάλληλος δι’ εμπόριον, δυνάμεθα να συμπεράνωμεν ότι ημπορεί να κατασταθή εμπορικήν πόλις της Βας τάξεως».

H μεγάλη ακμή

Η πόλη ανέκαμψε γρήγορα από τις απώλειες του Αγώνα και ο στόλος της άρχισε να ξανακτίζεται στα ναυπηγεία του Πειραιά και της Αίγινας αρχικώς, ενώ λίγο αργότερα μετακαλείται από την Αίγινα ο ναυπηγός Καλούδης κι αρχίζουν να κατασκευάζονται ιστιοφόρα σε ταρσανάδες της πόλης. Εκτός από τον Αντώνη Καλούδη, μεταξύ των πρώτων ξένων ναυπηγών ήταν ο Μαστροθανάσης Καϊμάκης από την Aμφισσα και ο γιος του Ιωάννης.

Από το 1840 αρχίζει η αυτόνομη ανάπτυξη του γαλαξειδιώτικου στόλου. Στη φάση αυτή, η ναυπηγική πέρασε κυρίως σε Γαλαξειδιώτες, όπως ο Μαστρογιάννης Κανάτας -του οποίου τη δουλειά συνέχισαν ο γιος και ο εγγονός του-, ο Αθανάσιος Μπακλαής, ο Αναγνώστης Κανέλλου Μιχαλόπουλος, ο Νικόλαος Αναγνώστου Μιχαλόπουλος και ο Κωνσταντίνος Παπαπέτρου. Eτσι, στα 1848, το Γαλαξείδι μπορούσε να καταμετρεί στην ιδιοκτησία των κατοίκων του εκατό πλοία, με χωρητικότητα όμως όχι μεγαλύτερη από διακόσιους τόννους. Την ίδια χρονιά, οι Γαλαξειδιώτες κινήθηκαν για την ίδρυση ασφαλιστικού οργανισμού, πράγμα που το κατάφεραν το 1860, όταν ιδρύθηκε η «Ανώνυμος Κινδυνασφαλιστική Εταιρεία το ΓΑΛΑΞΕΙΔΙΟΝ» για να ακολουθήσει η «Αλληλέγγυος Ασφάλεια το ΓΑΛΑΞΕΙΔΙΟΝ» και έξι ακόμη αλληλασφαλιστικές εταιρείες που κάλυπταν τους εταίρους τους σε μια μακρά σειρά από τους θαλάσσιους κινδύνους.

Το 1860 βρίσκει το Γαλαξείδι με περισσότερα από 300 πλοία, πολλά ανάμεσα στους 300 και 800 τόννους. Ο ναυτότοπος έχει φτάσει πια στη μεγαλύτερή του ακμή: 15 έως 20 καράβια ρίχνονταν κάθε χρόνο στη θάλασσα. Στα 1875, ο Παπαπέτρος ναυπηγεί το μπάρκο «Αίολος» του Κουζού 1.150 τόννων, ονομαστό για την κομψότητα, τη στερεότητα και τη γρηγοράδα του. Στα 1880, ο Κανάτας ναυπηγεί το εξαίρετο μπάρκο «Γραβιά» του Ιωάννη Μητρόπουλου, 1.050 τόννων, εφάμιλλο του πρώτου.

Tα πανιά μαζεύονται για πάντα

Είναι στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας του 19ου αι. που καταγράφεται προϊούσα η παρακμή του ναυτικού της πόλης. Ενώ το 1872 το λιμάνι του Γαλαξειδίου είχε 297 νηολογημένα πλοία χωρητικότητας μεγαλύτερης από 34.629 τόννους, είκοσι χρόνια αργότερα είχε 126 ιστιοφόρα, τα οποία το 1903 περιορίστηκαν σε 92. Οι ναυπηγήσεις άρχισαν να γίνονται αραιότερες. Το 1903 πέφτει στη θάλασσα το τελευταίο καράβι -είναι η μεγάλη σκούνα του Νικολάου Κωστέλλου-, και τα πανιά μαζεύονται για πάντα. Η παρακμή της ιστιοφόρου ναυτιλίας επέφερε τη ναυτιλιακή, αλλά και την πληθυσμιακή παρακμή του Γαλαξειδιού. Πολλοί Γαλαξειδιώτες κατέφυγαν οικογενειακώς στον Πειραιά, όπου υπήρχε ήδη μικρή εστία για δραστηριοποίηση στον εμπορικό κλάδο, ενώ πολλοί συνέχισαν την ενασχόληση με τη θάλασσα στους στόλους αιγαιοπελαγίτικων εταιρειών. Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αι., σημειώθηκε νέα σοβαρή πληθυσμιακή συρρίκνωση και η γερμανική κατοχή έδωσε ένα ακόμη καίριο πλήγμα στην επιβίωση του τόπου.

Ποια στοιχεία εμπόδισαν τους παραδοσιακούς καπετάνιους στο Γαλαξείδι να μετατραπούν σε κοσμοπολίτες εφοπλιστές, όπως συνέβη σε άλλους ναυτότοπους του ελληνικού χώρου, δεν έχει ακόμη διακριβωθεί. Μέσα στις ίδιες τις συνθήκες ανάπτυξης του γαλαξειδιώτικου ναυτικού πρέπει να αναζητηθούν ίσως και τα στοιχεία της αδυναμίας προσαρμογής του. Μια νέα απαραίτητη προσέγγιση της ιστορίας του γαλαξειδιώτικου ναυτικού δεν θα απαντά μόνο στις ανάγκες της τοπικής αυτογνωσίας, αλλά θα αποτελεί ένα ακόμη πρόσθετο τοπικό παράδειγμα στο πλαίσιο της ελληνικής οικονομικής ιστορίας.

Η μικρή χωρητικότητα του γαλαξειδιώτικου ιστιοφόρου τύπου μπρίκι, δεν άντεξε, στα τέλη του 19ου αι., τον αυξανόμενο τότε ανταγωνισμό του ατμόπλοιου. Και στο σημείο αυτό, το ερώτημα της παρακμής του Γαλαξειδιού ως ενός από τους παραδοσιακούς ναυτότοπους, ανάγεται στο ίδιο το ερώτημα της μετάβασης από το ιστίο στον ατμό και τους μηχανισμούς που την επέτρεψαν ή την εμπόδισαν, στο πλαίσιο της οικονομίας του νησιωτικού και παραθαλάσσιου χώρου της Μεσογείου.

Στην περίπτωση του Γαλαξειδιού, οι αιτίες που έχουν προταθεί είναι η αδράνεια των παραδοσιακών δομών μπροστά στο καινοφανές, η αδυναμία του Eλληνα να συνεταιρίζεται -απαραίτητη προϋπόθεση για την εξασφάλιση των απαιτούμενων ποσών για επένδυση σε ατμόπλοια- και η νοοτροπία του ανεξάρτητου καπετάνιου-ιδιοκτήτη.

ΠΗΓΗ: kathimerini.gr

——————————-