ΕΥΠΑΛΙΟ
ΕΥΠΑΛΙΟ
(foto Θανάση Παπαχαραλάμπους – 2009)
ΕΥΠΑΛΙΟ - Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ (με το ρολόι)
.
η Μαντήλω, η παληά γέφυρα & η εκκλησία Ευπαλίου/φώτο Θαν.Παπαχ
ΑΪ ΓΙΩΡΓΗΣ
κεντρική πλατεία Ευπαλίου, με το γερο-πλάτανο /φώτο Θαν.Παπαχ
η Μαντήλω / φώτο Θαν.Παπαχ. 2010
ΕΥΠΑΛΙΟ-ΠΑΝΩ ΠΛΑΤΕΙΑ
ΘΕΑ ΑΠΟ ΤΑ ΚΤΗΡΙΑ ΕΥΠΑΛΙΟΥ
ΝΕΟ ΔΗΜΑΡΧΕΙΟ ΕΥΠΑΛΙΟΥ
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΥΠΑΛΙΟΥ ΤΗ ΝΥΧΤΑ(μετά τον αγώνα...)
ΕΥΠΑΛΙΟ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ, Το χειμώνα, με το πλάτανο χωρίς φύλλα
ΙΑΤΡΕΙΟ ΕΥΠΑΛΙΟΥ ( δωρεά ιατρού ΑΘΑΝ.ΜΠΑΜΠΟΥ )
ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΕΥΠΑΛΙΟΥ
ΕΥΠΑΛΙΟ (από...ψηλά)ΕΥΠΑΛΙΟ
ΕΥΠΑΛΙΟ
ΕΥΠΑΛΙΟ - Η ΜΑΝΤΗΛΩ
πεζόδρομος στη ΜΑΝΤΗΛΩ
*Η ΜΑΝΤΗΛΩ, με τα πλατάνια της
- Ο ΑΜΠΛΑΣ, στη ΜΑΝΤΗΛΩ -
η γέφυρα του Μόρνου
** ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΠΑΛΙΟ
*Αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ακρόπολη του Ευπαλίου, στο λόφο Γύρο, που ανάγεται στα προ-ομηρικά χρόνια. Από το σημείο αυτό η θέα προς τον Κορινθιακό και την πεδιάδα του Μόρνου είναι μοναδική. Όταν η ατμόσφαιρα είναι καθαρή μπορεί να δει κανείς τώρα πια και τη γέφυρα «Χαρίλαος Τρικούπης» που ενώνει το Ρίο με το Αντίρριο και δίνει νέες αναπτυξιακές προοπτικές στην περιοχή,
*Τουριστικό ενδιαφέρον: σε μικρή απόσταση από το Ευπάλιο είναι και παραλίες που το καλοκαίρι τις επισκέπτεται πλήθος παραθεριστών και ντόπιων για ν’ απολαύσει το μπάνιο ή την παρέα κάτω από τους ίσκιους των δέντρων, Μοναστηράκι, Σκάλωμα, Μαραθιάς, Σεργούλα, Τροιζόνια από την παραλία της Φωκίδας ….. η Ναύπακτος με το ενετικό λιμάνι να θυμίζει τη ναυμαχία που έλαβε χώρα εκεί και σήμανε την επικράτηση των Χριστιανών έναντι των Τούρκων και το Κάστρο με τη μαγευτική θέα στον Πατραϊκό κόλπο, είναι τα κοντινότερα θέρετρα,
Φυσικά και οι ορεινές διαδρομές με κέντρο το Ευπάλιο προς Παλιοξάρι, Ποτιδάνεια, Τείχιο, Τερψιθέα, Κροκύλειο και ορεινή Ναυπακτία έχουν τη δική τους γοητεία.
*Aναφορά για πρώτη φορά του τοπωνυμίου ΕΥΠΑΛΙΟ διαβάζουμε στο έργο του Θουκυδίδη, του ιστορικού του 5 ου αι. π.Χ, ο οποίος συνέγραψε την ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου, του μακροχρόνιου εμφύλιου πολέμου της αρχαιότητας που συγκλόνισε την Ελλάδα και κόστισε ανθρώπινες ζωές, προκάλεσε υλικές και οικονομικές καταστροφές και έθεσε υπό αμφισβήτηση αξίες και ιδανικά.. – « Ο Δημοσθένης……….θα περνούσε από το έδαφος των Οζολών Λοκρών, για να φθάσει εις το Κυτίνιον της Δωρίδος, έχοντας δεξιά τον Παρνασσό, μέχρι να κατέβει στο έδαφος των Φωκέων, οι οποίοι -όπως πιστευόταν –πρόθυμα θα λάβαιναν μέρος στην εκστρατεία λόγω της κατά παράδοση φιλίας τους με τους Αθηναίους …….. Διανυκτέρευσε δε με το στρατό του στον περίβολο του ναού του Νεμείου Διός ……και τα ξημερώματα ξεκίνησε κατευθυνόμενος στην Αιτωλία. Την πρώτη μέρα κυρίευσε την Ποτιδάνεια, τη δεύτερη το Κροκύλειο και την Τρίτη το Τείχιο, όπου και έμεινε. Έστειλε δε τα λάφυρα στο Ευπάλιο της Λοκρίδας γιατί σκόπευε να υποτάξει τα άλλα μέρη και στη συνέχεια να επιστρέψει στη Ναύπακτο», ( πρβ. Θουκυδίδου Ιστορίαι, 3 ο βιβλίο, παρ.95 & 96).
*Συναντάμε μνεία της περιοχής μετά το θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου, όταν ο Πύρρος,ο βασιλιάς της Ηπείρου κατέλαβε τη Δυτική Λοκρίδα (Ναύπακτος –Ευπάλιο) και με το τέλος του αρχαίου κόσμου το Ευπάλιο ανήκε στη ρωμαϊκή επαρχία των Πατρών. Δοκιμάστηκε-όπως και άλλες περιοχές – από επιδρομές, λεηλασίες και φυσικές καταστροφές: ένας μεγάλος σεισμός ισοπέδωσε την πολιτεία. Το τοπωνύμιο ξεχάστηκε. Επανεμφανίστηκε -πιθανά -μεταξύ 1865-1870, όταν παραχωρήθηκαν γεωργικοί κλήροι και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αγωνιστές-κληρούχοι από την Ποτιδάνεια.
Σημαντική ήταν η περίοδος της εξάπλωσης του Χριστιανισμού: κατά τον 4 ο αι, μ. Χ. είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις, σε σημείο που χτίστηκε μέσα στο άλσος του Νέμειου Διός (δυτική όχθη της Μαντήλως ) η μοναδική στην περιοχή εκκλησία της Αναλήψεως.
*Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την περιοχή επέδειξε στη βυζαντινή εποχή η δυναστεία των Κομνηνών. Στα μοναστήρια που ίδρυσαν κατά μήκος της Μαντήλως παραχώρησαν εκτάσεις εύφορες, με αποτέλεσμα να ιδρυθούν μικροοικισμοί. Επί Φραγκοκρατίας μαρτυρείται ανάπτυξη της περιοχής, που διοικητικά υπαγόταν στο Θέμα (διοικητική περιφέρεια) της Ελλάδας. Το εκκλησάκι του Αη-Γιάννη που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Ευπάλιο (περίπου 3 χλμ. προς βορρά ), σε μια τοποθεσία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους,στο λόφο του Αη-Νικόλα. Το μικρό εκκλησάκι, καθολικό μοναστικού συγκροτήματος, χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Μανουήλ Α’ τον Κομνηνό περί το 1150 μ.Χ.
*Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας οι Τούρκοι κατέλαβαν τη Ναύπακτο, ίδρυσαν πασαλίκι με έδρα την πόλη και σ’ αυτό υπήχθη και το Ευπάλιο. Δοκιμάστηκε ο πληθυσμός από τις βιαιότητες των κατακτητών και στην ευρύτερη περιοχή της Ρούμελης ιδρύθηκαν 15 αρματολίκια, ένα εκ των οποίων εκείνο του Λιδορικίου, όριζε και την περιοχή του χωριού μας. Στα χρόνια του αγώνα στην περιοχή έδρασαν φλογεροί πατριώτες: Δήμος Σκαλτσάς, Τριαντάφυλλος Αποκορίτης, Παπαδημήτρης Καραμεσίνης, Ανδρίτσος Σιαφάκας, κ.ά.
Ο πληθυσμός δραστηριοποιήθηκε και στις άλλες μεγάλες στιγμές του έθνους: πόλεμο του 1897, βαλκανικούς πολέμους, μικρασιατική εκστρατεία, πόλεμο του ’40 και κάποιοι πολέμησαν και στην Κορέα.
*Όσον αφορά την ετυμολογία του τοπωνυμίου έχουν διατυπωθεί διάφορες υποθέσεις: Ευπάλιο= ευ + πόλιον (από τη λ. πόλη),δηλαδή ωραία μικρή πόλη, χαρακτηρισμός που αντιπροσωπεύει την περιοχή. Κατ’ άλλη άποψη προέρχεται από το ευ+πάλι, δηλαδή καλή επιστροφή. Τέλος υποστηρίζεται ότι προέρχεται από το ευ+πάλη (βλ. και το όνομα Ευπαλίνος), δηλαδή καλή πάλη, δηλαδή τόπος προέλευσης καλών αθλητών,Όμως, όπως αναφέρεται και στο βιβλίο του κ. Ηλιόπουλου, δεν είναι γνωστό όνομα κάποιου αθλητή από την περιοχή.
*Αρχικά ήταν ένας επιμήκης συνοικισμός, μια κοινότητα, στην οποία τα κτίσματα ήταν διευθετημένα παράλληλα στις όχθες της Μαντήλως, του ποταμού που διαρρέει την περιοχή , Η κοινότητα εξελίχθηκε με την εφαρμογή του σχεδίου «Καποδίστριας» σε έδρα δήμου και φυσικά –με το πέρασμα του χρόνου- άλλαξε και η οικιστική μορφή της: καινούργια σπίτια οικοδομήθηκαν, αναπαλαιώθηκαν ή ανακαινίστηκαν ήδη υπάρχοντα και ανεγέρθηκαν δημόσια κτίρια για τις νέες ανάγκες που προέκυψαν,
Οι παλιοί χωματόδρομοι δώσαν τη θέση τους σε ασφαλτοστρωμένες οδούς και οι δύο μεγάλες πλατείες καθώς και οι μικρότερες- μέσα και στις εισόδους του Ευπαλίου – αποτελούν τόπο συνάντησης και αναψυχής,
Στον πληθυσμό της συμπεριλαμβάνονται σήμερα και οικονομικοί μετανάστες που δραστηριοποιούνται κυρίως σε αγροτικές και οικοδομικές εργασίες.
**(ΠΗΓΉ, ΕΝΩΣΗ ΕΥΠΑΛΙΩΤΩΝ ΔΩΡΙΔΑΣ, που ιδρύθηκε το 1954, Εκφράζουμε τα θερμά ευχαριστήρια, για τη διαχρονική εισφορά στο χωριό μας, και το υλικό για το ιστολόγιό μας.
Διάβασε www.toefpalio.gr )
***ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΥΠΑΛΙΟΥ
« Το Λαογραφικό Μουσείο Ευπαλίου δεν είναι ένα επιγέννημα μιμητισμού άλλων μεγαλοσχήμων αλλά η υλο-
ποίηση μιας επιθυμίας και ενός άσβεστου πόθου. Μιας νοσταλγικής επιθυμίας. Επιθυμίας σεβασμού της ιστορίας
του τόπου ».
( Χαρ. Ν. Σμπαρούνης )
Στο δρόμο που οδηγεί από το Ευπάλιο στο Καστράκι βρίσκουμε το Λαογραφικό Μουσείο , πολύτιμο δώρο
και προσφορά -πρωτίστως στην τοπική κοινωνία – του αείμνηστου καθηγητή Χαράλαμπου Σμπαρούνη και της
συζύγου του Αντιγόνης .
Όπως σημείωνε ο δημιουργός του , κίνητρό του ήταν η αγωνία του να διασωθούν τα έργα των προγόνων του
και ο τοπικός πολιτισμός. Διατύπωσε τον προβληματισμό του στο Κοινοτικό Συμβούλιο και η ανταπόκριση
ήταν θερμή .Το Μουσείο θεμελιώθηκε από το δωρητή στις 27/10/95 και έναν χρόνο αργότερα έγιναν τα εγκαίνιά του, επί Προεδρίας του κ. Νίκου Ζέρβα .
Στεγάζεται σε οίκημα που βρίσκεται σε χώρο ιδιοκτησίας της οικογένειας Σμπαρούνη και καταβλήθηκε προσπάθεια
να ενταχθεί το καλαίσθητο οίκημα στο φυσικό χώρο και να ανταποκρίνεται στην οικιστική παράδοση της περιο-
χής.
O εκθεσιακός χώρος αναπτύσσεται σε σχήμα Γ και περιέχει εκθέματα – προσφορές Ευπαλιωτών , όπως : είδη
οικοσκευής ,μικρά και μεγάλα έπιπλα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης ,υφαντά ,κεντήματα, εργαλεία, λαϊκές φορε-
σιές, διάφορα αγγεία κ.λ.π., “τραγούδια των χεριών” κατά τον Νέστορα Μάτσα, που ο πανδαμάτωρ χρόνος δε θα
καταφέρει να αλλοιώσει .
Λένα Αναγνωστοπούλου
————————————————————————-
H IΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΩΡΙΔΑΣ
(διάβασε το, www.lidoriki.com )
****ΔΩΡΙΔΑ ΚΑΙ ΔΩΡΙΕΙΣ .
Η μυθολογία μας αναφέρει πως ο Δευκαλίων και η Πύρρα είχαν τρία παιδιά , τον Έλληνα , τον Αμφιτρύωνα και την Πρωτογένεια .
Απ’ τον Έλληνα και την νύμφη Ορσηίδα , γεννήθηκαν επίσης τρία παιδιά οι Ξούθος , ο Δώρος και ο Αίολος .
” Δώρος δ’ ο δεύτερος , μοίραν του λαού λαβών παρά του πατρός αποικίζεται και υπό τον Παρνασσόν το όρος κτίζει πόλεις Βοιόν , Κυτίνιον , και Ερινέον , εξ ου Δωριείς . Επί δε Δώρου του Έλληνος οίκεε το Δωρικόν γένος “.
Οι αρχαίοι συγγραφείς τοποθετούσαν τη Δωρίδα και τη Μητρόπολη των Δωριέων στην περιοχή όπου βρίσκονται σήμερα Γραβιά – Λιλαία – Δρυμαία , στην περιοχή , στο οροπέδιο δηλαδή , που περικλείεται απότα βουνά Παρνασσός , Οίτη και Καλλίδρομο , η σημερινή επαρχία Δωρίδας είναι η αρχαία Δρυοπίς , τμήμα της Αιτωλίας , και εκατοικείτο από Λοκρούς , τους Οζόλες Λοκρούς . Οι σημερινοί κάτοικοι της Δωρίδας έχουν απλή συνωνυμία με τους αρχαίους Δωριείς και είτε έφτασαν στην Ελλάδα απ’ έξω ( κάθοδος των Δωριέων ) , είτε έιχαν γενάρχη τον Δώρο , τον γιό του Έλληνα .
***ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΔΩΡΙΔΑΣ ( 426 π.Χ. ) .
Ως κυριότερες Δωρικές πόλεις της αρχαιότητας αναφέρονται οι : Τολοφών ( Βιτρινίτσα ) , Φύσκος ( στη θέση του σημερινού Μαλανδρίνου ) , Κροκύλειο , Αιγίτιο , Καλλίπολη ( όπου ήταν μέχρι προ ετών το χωριό Κάλλιο ) .
Όπως περιγράφει ο Θουκυδίδης στην ιστορία του , του Πελοποννησιακού πολέμου , , επειδή οι Φωκιείς και οι Αιτωλοί ήταν σύμμαχοι των Σπαρτιατών , το 426 π.Χ , ο στρατηγός των Αθηναίων Δημοσθένης , ύστερα από προτροπή των συμμάχων των Μεσσηνίων , εκστρατεύει κατά των Αιτωλών μέσω της σημερινής Δωρίδας . Γρήγορα κυρίεψε την Ποτιδάνεια , το Κροκύλειο και το Τείχιο .
Εκεί σταμάτησε και έστειλε τα λάφυρά του στο Ευπάλιο . Στη συνέχεια στρλαφηκε προς το Αιγίτιο το οποίο κυρίεψε αμαχητί γιατί οι κάτοικοι σκορπίστηκαν στα γύρω βουνά .
Οι Αιτωλοί βοηθούμενοι από τους Βωμιείς , τους Καλλιείς και τους Αιγιτιείς επιτεθήκανε κατα των Αθηναίων και τους κατενίκησαν . Λίγοι κατάφεραν να σωθούν και να φτάσουν στη θάλασσα , στα καράβια τους . Ο Δημοσθένης δεν τόλμησε να γυρίσει στην Αθήνα φοβούμενος την οργή των Αθηναίων και έμεινε στη Ναύπακτο , όπου ήταν και οι σύμμαχοί του Μεσσήνιοι .
Λίγα χρόνια μόνο πέρασαν απ’ τα βάσανα του Πελοποννησιακού πολέμου ( 431-404 ) και το 388 κατεβαίνει ο Φίλιππος ο Μακεδών , καταλύει όλα τα υπάρχοντα τότε κρατίδια και ενώνει όλους τους Έλληνες υπό την ηγεσία του . Ο γιός του Μ.Αλέξανδρος με τους Έλληνες τώρα ενωμένους κατέκτησε όλο τον τότε γνωστό κόσμο και μετέφερε τον Ελληνικό πολιτισμό μέχρι το μακρυνό μας Αφγανιστάν και τις Ινδίες .
Με το θάνατο όμως του Μ . Αλεξάνδρου ( 323 π.Χ .) , τα πράγματα γιά τους Έλληνες αλλαξαν όμως αμέσως . Το 321 εμφανίζονται οι Ρωμαίοι και υποτάσσουν την Ελλάδα , κάνοντας διαρκώς επιδρομές , και έφτασαν και μέχρι τη Δωρίδα .
**Η ΕΠΙΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΓΑΛΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΟΥ …
Στα 279 π.Χ. 213.οοο Γαλάτες , με επικεφαλής το Βρένο σαρώνουν την Ελλάδα . Ήταν στρατιώτες , άγριοι , σκληροί , αιμοδιψείς , φοβεροί στην όψη και πελώριοι στο ανάστημα .
Στις Θερμοπύλες , βγήκαν 19,350 Έλληνες , απ’ τους οποίους οι 7.750 ήταν Αιτωλοί και Δωριείς , γιά να τους φράξουν το δρόμο .
Σκληρός αγώνας , οι Γαλάτες ρίχνονται στη μάχη , χωρίς συγκρότηση , χωρίς οργάνωση και τακτική , μπουλούκι , μουγκρίζοντας σαν θηρία άγρια , κραδαίνοντας τις σπάθες που τις κρατούσαν και με τα δυό τους χέρια , πράγμα που τους έκανε δυσκίνητους , ευάλωτους .………………………..
διάβασε τη συνέχεια στο, www.lidoriki.com
————————————————————————————–
Δήμαρχος ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΠΑΕΝΤΖΩΝΗΣ
Τηλέφωνο1 26340-53271
Τηλέφωνο2 26340-53272
E-Mail efpalio@otenet.gr / info@dorida.gr /
Τ.Κ.33056
Πόλη ΕΥΠΑΛΙΟ
Fax 26340-51228
URLhttp://www.dorida.gr
Δήμος Ευπαλίου
( www.fokida.gr )
· Αξιόλογα μνημεία για τον επισκέπτη
Για τον επισκέπτη του Δήμου, ακολουθούν κάποια από τα αξιόλογα σημεία γνωριμίας του τόπου μας και τις περιοχής:- Το Λαογραφικό Μουσείο Ευπαλίο με την πλούσια συλλογή του.
KEFALOGIOFYRO
ΤΟ ΠΑΛΗΟ ΛΕΩΦΟΡΕΙΟ "ΝΑΥΠΑΚΤΟΣ-ΑΝΩ ΧΩΡΑ" (με aircondition)
Αυτό το λεωφορείο, παληά (1960-70) έκανε την άγονη γραμμή, “Ναύπακτος- Ανω Χώρα” και έκανε μία στάση στη κεντρική πλατεία Ευπαλίου και άλλη μία μπροστά στις “Φουρνάρισες” για ανεφοδιασμό γνήσιου ψωμιού, για τα ορεινά χωριά της Δωρίδας και Ναυπακτίας.
ΕΥΠΑΛΙΟ ... καθ΄οδόν
