Του Raoul Ruparel

Περιττό να πούμε πως το 2015 δεν ήταν μια ιδιαίτερα καλή χρονιά για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για την ΕΕ και την ευρωζώνη. Ξεκίνησε με την εκλογή του ριζοσπαστικού ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, μια εξέλιξη που οδήγησε την Ελλάδα στο χείλος του να γίνει η πρώτη χώρα που θα βγει από την ευρωζώνη. Εάν η κρίση κυριάρχησε στο πρώτο μισό του έτους, το β΄ μισό κυριαρχήθηκε από την πιθανώς ακόμη πιο καταστροφική μεταναστευτική κρίση η οποία έχει απειλήσει την ίδια την δομή της ΕΕ. Ως εκ τούτου, είναι απίθανο πολλοί να στενοχωρηθούν που φεύγει το 2015, αλλά τι θα επιφυλάσσει το 2016 για την Ευρώπη; Παρακάτω εξετάζω μερικά από τα πιθανά σημαντικά γεγονότα κατά το επόμενο έτος, και όπως υποδεικνύει η λίστα, δεν θα υπάρχει απουσία πραγμάτων που θα μπορεί κανείς να παρακολουθεί.

Πιθανές νέες εκλογές στην Ισπανία
Ξεκινώ με αυτό διότι στα αλήθεια ήταν με το ένα πόδι στο 2015 και το άλλο στο 2016. Οι πρόσφατες ισπανικές εκλογές δεν κατόρθωσαν να φέρουν κάποια προφανή σταθερή κυβέρνηση. Οι συζητήσεις μόλις ξεκινούν και μια κυβέρνηση μειοψηφίας φαίνεται πιθανή. Ωστόσο, είναι ασαφές πόσο μακριά θα πήγαινε μια τέτοια κυβέρνηση δεδομένης της συνεχιζόμενης ανάγκης για οικονομικές μεταρρυθμίσεις και περίπλοκα θεσμικά ζητήματα, όπως η πιθανή ανεξαρτησία της Καταλονίας, που χρειάζεται να αντιμετωπιστούν. Επομένως, η επανάληψη των εκλογών στην Ισπανία είναι απολύτως εφικτή, εάν όχι στους δύο πρώτους μήνες του έτους, τότε αργότερα, εάν καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να κυβερνήσει. Αλλά οι νέες εκλογές θα έφερναν ένα πιο ξεκάθαρο αποτέλεσμα; Είναι δύσκολο να το πούμε αλλά η ραγδαία αύξηση των νέων κομμάτων, ιδιαίτερα του ακροαριστερού Podemos, σημαίνει ότι το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά αβέβαιο και θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση διακυβέρνησης, σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες της ευρωζώνης.

Δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα καμία μακροπρόθεσμη λύση για την μεταναστευτική κρίση
Οι ηγέτες της ΕΕ καθώς και η αρχιτεκτονική της ΕΕ έχουν αποδειχθεί ότι είναι εντελώς ανίκανοι να διαχειριστούν αυτή την τεράστια πρόκληση. Οι πολιτικές μέχρι στιγμής εστιάζουν στην μετεγκατάσταση των προσφύγων αλλά ελάχιστα μόνο έχουν εφαρμοστεί (μόλις κάποιες εκατοντάδες από τους 160.000 πρόσφυγες έχουν μετεγκατασταθεί). Στο μεταξύ, φράχτες και σύνορα έχουν ξεφυτρώσει σε όλη την Ευρώπη και έχουν επωφεληθεί τα λαϊκιστικά κόμματα. Δεν είναι σαφές ότι το 2016 θα είναι πολύ διαφορετικό. Η προσέγγιση έχει αρχίσει να εστιάζει περισσότερο στην αντιμετώπιση της πηγής του προβλήματος και τη διαχείριση της ροής των μεταναστών από την Τουρκία. Ωστόσο, χωρίς κάποια καθαρή λύση στον πόλεμο στη Συρία είναι δύσκολο να δούμε μια σημαντική επιβράδυνση της ροής των μεταναστών, που σημαίνει ότι το 2016 θα μπορούσε να παρουσιάσει ένα παρόμοιο σύνολο προκλήσεων στο μέτωπο αυτό, όπως είχε κάνει το 2015.

Δημοψήφισμα του Ηνωμένου Βασιλείου για την ΕΕ – Το Brexit δεν είναι καθόλου αδύνατο
Φαίνεται όλο και πιο πιθανό ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα διεξάγει το δημοψήφισμά του για την θέση του στην ΕΕ το 2016. ΘΑ περίμενα τον Ιούνιο ή τον Σεπτέμβριο (αν και αυτό θα μπορούσε να αλλάξει). Αυτή τη στιγμή οι δημοσκοπήσεις παρουσιάζουν ένα αμφίρροπο αποτέλεσμα, με έναν αριθμό αναποφάσιστων ψηφοφόρων στη μέση, που πιθανώς θα καθορίσει το αποτέλεσμα. Αυτοί θα μπορούσαν να επηρεαστούν από αρκετούς παράγοντες που συμπεριλαμβάνουν αλλά δεν περιορίζονται: στην επιτυχία ή αποτυχία της προσπάθειας του Ηνωμένου Βασιλείου για μεταρρύθμιση της ΕΕ, στη μεταναστευτική κρίση, το οικονομικό κλίμα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη και την θέση των κορυφαίων πολιτών στην εν λόγω εκστρατεία. Το Brexit θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρόκληση για το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά η έκβαση πιθανώς θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις πολιτικής, για παράδειγμα εάν θα παραμείνει μια ανοιχτή και ελεύθερη οικονομία. Παρομοίως, θα αποτελέσει μεγάλη πρόκληση για την ΕΕ η οποία μπορεί να υποστεί ένα υπαρξιακό πλήγμα στο πολιτικό της project και να χάσει το ένα έκτο των εσόδων της, τον μισό στρατό της, την δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία, το χρηματοοικονομικό της κέντρο και έναν κρίσιμο υπέρμαχο του ελεύθερου εμπορίου. Για την ώρα, οι επενδυτές και οι αγορές βρίσκονται σε αναμονή, και αυτό θα αλλάξει μόλις έχουμε ημερομηνία.

Διαπραγματεύσεις για την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους
Έχουν αιωνίως καθυστερήσει αλλά είναι πιθανό να λάβουν χώρα το 2016. Όπως έχω επισημάνει, το αποτέλεσμα είναι πιθανό να είναι κάποιο μείγμα διεύρυνσης των λήξεων, περαιτέρω περιόδους χάριτος για τις πληρωμές τόκων και πιθανώς σύνδεση κάποιων πληρωμών με την ανάπτυξη. Επίσης είναι πιθανό να υπάρξει μια αναζωπύρωση της συζήτησης για την μελλοντική εμπλοκή του ΔΝΤ στην ελληνική διάσωση, στην οποία τώρα η Ελλάδα αντιδρά και το ΔΝΤ δεν φαίνεται πολύ πρόθυμο, αλλά αποτελεί κάτι που οι βόρειες χώρες θεωρούν ως προϋπόθεση. Στο τέλος, το μεγάλο ερώτημα θα είναι εάν το πιθανό απογοητευτικό αποτέλεσμα σχετικά με την ελάφρυνση χρέους θα μειώσει περαιτέρω την ήδη εύθραυστη πλειοψηφία του κυβερνώντος συνασπισμού (2 έδρες στο κοινοβούλιο).

Θα υπάρξει κάποια πρόοδος στις διαρθρωτικές αλλαγές της ευρωζώνης;
Όπως έχω επισημάνει και στο παρελθόν, υπάρχει αυξημένη πίεση από την ΕΚΤ για ευρύτερες αλλαγές στην δομή της ευρωζώνης, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα αίτια της κρίσης στην ευρωζώνη. Η πρόοδος υπήρξε απελπιστικά αργή. Το focus είναι τώρα στο πρώτο στάδιο της έκθεσης των Πέντε Προέδρων (η οποία έθετε την πορεία για την μελλοντική ενοποίηση) συγκεκριμένα στη δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος εγγύησης καταθέσεων για την ευρωζώνη. Ωστόσο, στο σχέδιο που υπέβαλε η Κομισιόν, αντιτίθεται σθεναρά η Γερμανία και φαίνεται πολύ απίθανο να εφαρμοστεί στην τρέχουσα μορφή του. Άλλο ένα έτος με μικρή πρόοδο των υποκείμενων προβλημάτων της ευρωζώνης, όχι μόνο θα απογοητεύσει την ΕΚΤ (και πιθανώς θα επηρεάσει και την προθυμία της να δράσει) αλλά επίσης θα απογοητεύσει και τους επενδυτές οι οποίοι σε κάποιες περιπτώσεις διερωτώνται ποιο θα είναι το μακροπρόθεσμο όραμα για την ευρωζώνη.

Ολλανδικό δημοψήφισμα για την συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Ουκρανίας
Η Ολλανδία θα διεξάγει ένα (μη δεσμευτικό) δημοψήφισμα για την συμφωνία σύνδεσης μεταξύ ΕΕ-Ουκρανίας στις 6 Απριλίου. Όπως έχει εξηγηθεί, αυτό δεν γίνεται στην πραγματικότητα για την συμφωνία ή για την περαιτέρω δέσμευση της Ουκρανίας με την ΕΕ, αλλά κυρίως μια ενδιάμεση ψηφοφορία για να αποδεσμεύσει περαιτέρω δυσαρέσκεια προς την ΕΕ. Ως εκ τούτου, η συζήτηση πριν από το δημοψήφισμα πιθανώς θα επεκταθεί πέρα από τις λεπτομέρειες της συμφωνίας και θα μπορούσε να φέρει στο προσκήνιο ανησυχίες κατά της ΕΕ και του ευρώ, στην πολιτική συζήτηση στην Ολλανδία. Προσθέστε σε αυτό και το γεγονός ότι η κυβέρνηση δυσκολεύεται να κρατήσει ενωμένο τον συνασπισμό και ότι το ακροαριστερό PVV προηγείται στις περισσότερες δημοσκοπήσεις, το 2016 στην Ολλανδία μπορεί να φέρει κάποιες εκπλήξεις.
Μπορεί να σημειωθεί πρόοδος στην συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ;
Το 2016 μπορεί να δούμε μια νέα ώθηση σε αυτό το μέτωπο, αν και υπάρχουν διάφορα εμπόδια από τη συνεχιζόμενη λαϊκιστική αντίθεση σε αυτό το μέτωπο στην Ευρώπη, μέχρι τις επικείμενες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ. Αυτό παραμένει μια σημαντική συμφωνία, όχι απλώς από οικονομικής άποψης, αλλά διότι θα μπορούσε να θέση τον τόνο για τον επόμενο γύρο των παγκόσμιων εμπορικών συμφωνιών. Θα μπορούσε επίσης να διαδραματίσει έναν ρόλο στο δημοψήφισμα του Ηνωμένου Βασιλείου για την ΕΕ.

Θα μπορούσαν να εκπλήξουν οι ιρλανδικές εκλογές;
Η Ιρλανδία θα διεξάγει εκλογές στις αρχές του 2016. Ενώ στην αρχή του 2015 φαινόταν ότι θα υπάρχει σημαντικός κίνδυνος ανόδου ενός άλλου λαϊκιστικού κόμματος, με τη μορφή του Sinn Fein, αυτό φαίνεται να έχει ατονήσει κάπως (αν και όχι εντελώς). Το κυβερνών Fine Gael φαίνεται να καρπώνεται τα οφέλη της οικονομικής ανάκαμψης αλλά όπως έχουν δείξει οι πρόσφατες ισπανικές εκλογές, αυτό δεν θα θεωρείται δεδομένο.

Πολιτική αστάθεια στην Πορτογαλία;
Οι ρωγμές έχουν αρχίσει ήδη να διαφαίνονται στην αριστερή κυβέρνηση συνασπισμού. Οι διαφορές για τη συμβολή των φορολογούμενων στην επίλυση της τράπεζας Banif, σημαίνει ότι δύο από τα τρία κόμματα της κυβέρνησης ψήφισαν εναντίον των σχεδίων. Η πρόταση πέρασε μόνο χάρη στην αποχή των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει μία από τις πολλές διαφωνίες, λόγω της πολυμορφίας του συνασπισμού.

Καμία περαιτέρω χαλάρωση από την ΕΚΤ καθώς η Fed θα αποκλίνει
Όπως προέβλεψα, η ΕΚΤ δεν ικανοποίησε τις προσδοκίες της αγοράς με τον τελευταίο γύρο χαλάρωσης, παρουσιάζοντας ένα δυνητικά μακροπρόθεσμο πρόβλημα αξιοπιστίας το οποίο θα έχει ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς το 2016. Σε κάθε περίπτωση, φαίνεται πως η ΕΚΤ βρίσκεται πάλι σε αναμονή και μπορεί να χρειαστεί μια ξεκάθαρη και σοβαρή επιδείνωση των οικονομικών δεδομένων για να την οδηγήσει σε περαιτέρω σημαντική χαλάρωση. Με την Fed να αναμένεται να συσφίξει την πολιτική της το 2016 (προφανώς εξαρτάται ακόμη από στοιχεία και γεγονότα), θα είναι ακόμη πιθανό να υπάρξει μια σαφής απόκλιση μεταξύ των ΗΠΑ Και της ευρωζώνης για τη νομισματική πολιτική, αλλά κυρίως από την αμερικανική πλευρά. Αυτό θα διατηρήσει τις πτωτικές πιέσεις στο ευρώ (ιδιαίτερα εναντίον του δολαρίου) αλλά με την ευρωζώνη να εμφανίζει ένα υψηλό πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, η συζήτηση για μια σταθερή τάση προς την ισοτιμία με το δολάριο, δεν θα πρέπει να γίνει υπερβολική.

Το κείμενο αρχικά δημοσιεύθηκε στο Forbes

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://openeurope.org.uk/impact/what-to-watch-in-europe-in-2016/

.